Αρχείο για Van den Budenmayer

γιατί μου αρέσει;

Posted in Τα μεγάλα ερωτήματα with tags , , on 6 Μαΐου, 2008 by trelos

Τι είναι το ωραίο; Γιατί κάποια πράγματα μου αρέσουν, ενώ κάποια άλλα όχι; Απαντήσεις του τύπου «είναι υποκειμενικό» και «περί ορέξεως κολοκυθόπιτα», για μένα συνιστούν υπεραπλουστεύσεις και προδίδουν αδιαφορία απέναντι στην ουσία του ερωτήματος. Στο βαθμό που η εξέλιξη προχωρά μέσα από τυχαίες μεταλλάξεις, μέσα από «ρήξεις της συμμετρίας», για να χρησιμοποιήσω έναν όρο της σύγχρονης φυσικής, οι μικρές αποκλίσεις είναι φυσιολογικές και αναμενόμενες. Οι κανόνες, ωστόσο, σε ζητήματα αισθητικής είναι πανίσχυροι και –συνήθως- ευεξήγητοι. Γιατί μας αρέσει πχ το άρωμα του δυόσμου, του λεμονιού ή του φρεσκοκομμένου καφέ, ενώ μας είναι δυσάρεστες οι μυρωδιές του χαλασμένου αυγού ή του φυλακισμένου ιδρώτα, μυρωδιές που προδίδουν εστίες μόλυνσης; Γιατί μας αρέσει το μέλι και τα φρέσκα φρούτα, σε αντίθεση με οτιδήποτε τοξικό ή σάπιο, που μας προκαλεί απέχθεια; Ανάλογες παρατηρήσεις μπορούμε να κάνουμε σε ζητήματα ωραιότητας του άλλου φύλου. Παρά τις αποκλίσεις, μια ωραία γυναίκα είναι συνήθως νέα, χαμογελαστή, χωρίς εμφανή ελαττώματα, με απαλό δέρμα που προδίδει υγεία και με έντονες καμπύλες που «υπόσχονται» γερά παιδιά. Με άλλα λόγια: οι αισθητικές προτιμήσεις –όπως όλα μας τα χαρακτηριστικά- υπόκεινται στους νόμους της κληρονομικότητας και των τυχαίων διαφοροποιήσεων: από αυτήν την άποψη, το ωραίο είναι υποκειμενικό. Οι προτιμήσεις, ωστόσο, που ευνοούν την επιβίωση και την αναπαραγωγή έχουν εξελικτικό πλεονέκτημα και γι’ αυτό ο σημερινός άνθρωπος είναι απόγονος εκείνων που έλκονταν (χωρίς να γνωρίζουν γιατί) από κάποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα, τα οποία εντέλει ταξινομήθηκαν υπό τον γενικό τίτλο «ωραίο».

Καλά όλα αυτά -για πολλούς, εξάλλου, αυτονόητα- η μουσική όμως; Είναι ένα ερώτημα που με απασχολεί καιρό και δεν έχω ιδέα αν υπάρχει σχετική βιβλιογραφία. Σε καμιά άλλη μορφή τέχνης οι αισθητικές αξίες δεν είναι τόσο ξεκάθαρες και καθολικά αποδεκτές, όσο στη μουσική. Αυτό σημαίνει πως πρόκειται για κάτι παραπάνω από μια μορφή έκφρασης και αισθητικής ικανοποίησης. Τι είναι αυτό που κάνει συγκεκριμένες αλληλουχίες ηχητικών συχνοτήτων να είναι αισθητικά αποδεκτές, ενώ κάποιες άλλες ενοχλητικές; Για ποιο λόγο οι συνηχήσεις διαστημάτων τρίτης ή πέμπτης συνιστούν αρμονία, ενώ οι διαστημάτων δευτέρας παραφωνία; Και γιατί όλ’ αυτά συνδέονται τόσο στενά με τους λόγους (συσχετισμούς) των ακεραίων αριθμών, γεγονός που οδήγησε τον Πυθαγόρα στο «παν εστι αριθμός»; Όχι πως αυτό θα με βοηθούσε να απολαμβάνω τη μουσική περισσότερο, αλλά –φίλοι μου- πολύ θα ήθελα να ξέρω την απάντηση!

Van den Budenmayer, Concerto en mi mineur

Henry Matisse (1869-1954), La Musique
1939
Oil on canvas
45 3/8 x 45 3/8 in. (115.2 x 115.2 cm)
Albright-Knox Art Gallery, Buffalo, NY

Advertisements