Αρχείο για Θ Μικρούτσικος

μικρόκοσμος

Posted in στοιχειωμένο ραδιόφωνο, εις μνήμην with tags , , on 9 Ιανουαρίου, 2009 by trelos

απ’ τα πολιτικά τραγούδια του Θάνου Μικρούτσικου, τραγούδια που σημάδεψαν μια εποχή αλλά μένουν (δυστυχώς) πάντα επίκαιρα. Τραγούδια «υψηλών τόνων», με τα οποία πάνω απ’ όλα έχω συνδέσει τη φωνή της Μαρίας Δημητριάδη

ceb4ceb7cebcceb7cf84cf81ceb9ceacceb4ceb7-cebcceb1cf81ceafceb1

Και να τι θέλω τώρα να σας πω
μες στις Ινδίες, μέσα στην πόλη της Καλκούτας
φράξαν το δρόμο σ’ έναν άνθρωπο
αλυσοδέσαν έναν άνθρωπο κει που εβάδιζε
Να το λοιπόν γιατί δεν καταδέχομαι
να υψώσω το κεφάλι στ’ αστροφώτιστα διαστήματα
Θα πείτε: «τ’ άστρα είναι μακριά
κι η γη μας τόσο δα μικρή»
Ε, το λοιπόν, ότι και να είναι τ’ άστρα
εγώ τη γλώσσα μου τους βγάζω
Για μένα το λοιπόν το πιο εκπληκτικό
πιο επιβλητικό, πιο μυστηριακό και πιο μεγάλο
είν’ ένας άνθρωπος που τον μποδίζουν να βαδίζει
είν’ ένας άνθρωπος που τώρα αλυσοδένουνε

Ναζίμ Χικμέτ, μεταφρ. Γ. Ρίτσου

Θ. Μικρούτσικος, Ν. Χικμέτ, Μικρόκοσμος

καλό ταξίδι Μαρία..

Advertisements

στο φτερό του καρχαρία

Posted in εκμυστηρεύσεις, οι μεγάλοι μου δάσκαλοί with tags , , on 15 Μαρτίου, 2008 by trelos
skipper-straad.jpg

Χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία
Παίξε στον άνεμο τη γλώσσα σου και πέρνα
Αλλού σε λέγανε Γιουδήθ, εδώ Μαρία
Το φίδι σκίζεται στο βράχο με τη σμέρνα

Υπάρχουν άνθρωποι που περνάνε απ’ τη ζωή σου αφήνοντας ένα διακριτικό άρωμα

και άνθρωποι που περνούν σαν οδοστρωτήρες, σαν ανεμοστρόβιλοι κι η ζωή σου ποτέ πια δεν είναι ίδια.

Τέτοιοι υπήρξαν για μένα δύο, στα δεκαπέντε μου, ο Ελύτης κι ο Καββαδίας. Αργότερα ήρθαν βέβαια κι άλλοι πολλοί, ο Σεφέρης, ο Ρίτσος, ο Λειβαδίτης, ο Λόρκα.. Όμως εκείνοι οι δύο πρώτοι εφηβικοί έρωτες υπήρξαν οι οδηγοί μου και δάσκαλοι στη μεγάλη περιπέτεια της ποίησης. Αφήνω, προσωρινά, τον Ελύτη -σε τρεις μέρες συμπληρώνονται δώδεκα χρόνια απ’ το θάνατό του, ένας λόγος παραπάνω για να επανέλθω.

Έχω εδώ και αρκετό καιρό μια εγγραφή για τον Καββαδία στο μυαλό μου, από τότε που ο φίλος Ιάκωβος με ρώτησε γιατί ομοιοκαταληξία;

Λοιπόν, υπάρχουν δύο ειδών ρίμες, εκείνες που φτιάχνονται κατά παραγγελία επί συγκεκριμένου θέματος, όπως στους στίχους των περισσότερων τραγουδιών -και εκείνες που δίδαξαν ο Πόε, ο Μπωντλαίρ και οι άλλοι συμβολιστές του προπερασμένου αιώνα: εκείνες που χρησιμοποιούν τη μορφή σαν όχημα αναζήτησης κόσμων κρυμμένων πίσω από τις λέξεις. Η ροή του λόγου και το ειδικό βάρος κάποιων λέξεων πάνε μπροστά, όλα τα άλλα ακολουθούν. Η χωροχρονική συνέχεια και συνέπεια των γεγονότων είναι αδιάφορη και -από την άποψη αυτή- η συχνά βασανιστική τεχνική τους βρίσκεται στον αντίποδα αλλά στοχεύει στο ίδιο αποτέλεσμα με την αυτόματη γραφή των σουρεαλιστών: να ανασύρει ασυνείδητες ιδέες και εικόνες, κάποιες φορές εντελώς άσχετες προς τις αρχικές προθέσεις του δημιουργού.

Ο Καββαδίας απογείωσε αυτή την τεχνική. Ξεκίνησε με την πρώτη του συλλογή -τα Μαραμπού– να θυμίζει έντονα τα fleurs du malτου Μπωντλαίρ (δραματικές περιγραφές, επιτηδευμένος λόγος), για να εκτοξευτεί στη συνέχεια με το Πούσι και το Τραβέρσο σε επίπεδα αφαίρεσης απρόσιτα για ελάσσονες ποιητές.

Δεν θα θεωρητικολογήσω άλλο. Παραθέτω ένα (μοναδικό απ’ όσο ξέρω) παράδειγμα ενός δραματικού γεγονότος (της αυτοκτονίας του Εγγλέζου θερμαστή William George Allum για χάρη μιας γυναίκας) δοσμένου σε δύο διαφορετικά ποιήματα.
Στο πρώτο, ο πρώιμος συμβολιστής των Μαραμπού, δίνοντας έμφαση στην περιγραφή του δράματος, θυμίζει περισσότερο στιχοπλόκο.

Εγνώρισα κάποια φορά σ’ ένα καράβι ξένο
έναν πολύ παράξενο Εγγλέζο θερμαστή,
όπου δε μίλαγε ποτέ κι ούτε ποτέ ειχε φίλους
και μόνο πάντα εκάπνιζε μια πίπα σκαλιστή.

Όλοι έλεγαν μια θλιβερή πως είχεν ιστορία
κι όσοι είχανε στο στόκολο με δαύτον εργαστεί
έλεγαν ότι κάποτες, απ’ το λαιμό ως τα νύχια,
είχε σε κάποιο μακρινό τόπο στιγματιστεί.

Είχε στα μπράτσα του σταυρούς, σπαθιά ζωγραφισμένα,
μια μπαλαρίνα στην κοιλιά που εχόρευε γυμνή
κι απά στο μέρος της καρδιάς στιγματισμένην είχε
με στίγματα ανεξάλειπτα μιαν άγρια καλλονή…

Κι έλεγαν ότι τη γυναίκα αυτήν είχε αγαπήσει
μ’ άγριαν αγάπη, ακράτητη, βαθιά κι αληθινή
κι αυτή πως τον απάτησε με κάποιο ναύτη Αράπη
γιατί ήτανε μια αναίσθητη γυναίκα και κοινή

Τότε προσπάθησεν αυτός να διώξει από το νου του
την ξωτική που αγάπησε, τόσο βαθιά, ομορφιά
κι από κοντά του εξάλειψεν ό,τι δικό της είχε,
έμεινεν όμως στης καρδιάς τη θέση η ζωγραφιά.

Πολλές φορές στα σκοτεινά τον είδανε τα βράδια
με βότανα το στήθος του να τρίβει οι θερμαστές…
Του κάκου, γνώριζεν αυτός -καθώς το ξέρουμ’ όλοι-
ότι του Αννάμ τα στίγματα δεν βγαίνουνε ποτές…

Κάποια βραδιά ως περνούσαμε από το Bay of Bisky
μ’ ένα μικρό τον βρήκανε στα στήθια του σπαθί.
Ο πλοίαρχος είπε «θέλησε το στίγμα του να σβήσει»
και διάταξε στη θάλασσα την κρύα να κηδευτεί.

H ίδια ιστορία δίνεται με διαφορετικό τρόπο στο Πούσι. Τα γεγονότα παραλλάσσονται καθώς ανασύρονται, η ιστορία μπερδεύεται με τη φαντασία, ο χρόνος κατακερματισμένος σαν μέσα σε όνειρο. Σε κάθε ξεχωριστή λέξη ελλοχεύει το απροσδόκητο, πίσω της θαρρείς πως διαβάζεις παράλληλα ένα δεύτερο ποίημα.

Έβραζε το κύμα του γαρμπή
είμαστε σκυφτοί κι οι δυο στο χάρτη
γύρισες και μου ‘πες πως το Μάρτη
σ’ άλλους παραλλήλους θα ‘χεις μπει

Κούλικο στο στήθος σου τατού
που όσο κι αν το καις δε λέει να σβήσει
είπαν πως την είχες αγαπήσει
σε μια κρίση μαύρου πυρετού

Βάρδια πλάι σε κάβο φαλακρό
κι ο Σταυρός του Νότου με τα στράλια
Κομπολόι κρατάς από κοράλλια
κι άκοπο μασάς καφέ πικρό

Τʼ Άλφα του Κενταύρου μια νυχτιά
με το παλλινώριο πήρα κάτου
μου ‘πες με φωνή ετοιμοθανάτου
να φοβάσαι τ’ άστρα του Νοτιά

Άλλοτε απ’ τον ίδιον ουρανό
έπαιρνες τρεις μήνες στην αράδα
με του καπετάνιου τη μιγάδα
μάθημα πορείας νυχτερινό

Σ’ ένα μαγαζί του Nossi Be
πήρες το μαχαίρι δυο σελίνια
μέρα μεσημέρι απά στη λίνια
ξάστραψε σαν φάρου αναλαμπή

Κάτου στις αχτές της Αφρικής
πάνε χρόνια τώρα που κοιμάσαι
τα φανάρια πια δεν τα θυμάσαι
και τ’ ωραίο γλυκό της Κυριακής.

Αυτό το δεύτερο το ακούσαμε μελοποιημένο από το Θάνο Μικρούτσικο με τη φωνή της Αιμιλίας Σαρρή. Το ξαναάκουσα πριν από ένα χρόνο από τη Ρίτα Αντωνοπούλου σε τηλεοπτική εκπομπή και ..έμεινα. Δεν ξέρω σε ποια μακρινά νεφελώματα είναι διακτινισμένη, σίγουρα πάντως πολύ μακριά από την παρέα που αφήνει τα πηρούνια και την παρακολουθεί κατάπληκτη γύρω της. Πολύ μεγάλη ερμηνεύτρια.

Και επειδή ένα δεν είναι ποτέ αρκετό
Νίκου Καββαδία, Καραντί, μουσική: Θάνος Μικρούτσικος, ερμηνεία: Ρίτα Αντωνοπούλου