ευσέβεια #3 -περί της χρησιμότητας της θρησκείας

Όπως υπάρχουν ευσεβείς άνθρωποι που δεν πατάνε το πόδι τους στην εκκλησία, έτσι υπάρχουν και μη χριστιανοί (άθεοι, αγνωστικιστές, αναποφάσιστοι, όπως θέλετε πείτε τους) οι οποίοι αρέσκονται να κρατούν μια επαφή μαζί της μέσα από αναγνώσματα τύπου γέροντος Παϊσιου ή ακόμα και προσωπικά μέσω κάποιου «πνευματικού». Διόλου παράξενο. Άλλο πίστη και άλλο θρησκεία, όσο άβολο κι αν -ίσως- σας φαίνεται κάτι τέτοιο. Γι’ αυτό κι εγώ, σαν προσπαθούν να μου κολλήσουν την ετικέττα ρωτώντας αν είμαι άθεος, προτιμώ ν’ απαντώ πως είμαι άθρησκος. (Κι ίσως εδώ αναρωτηθείτε, για ποιο λόγο σπεύδω να βάλω μόνος μου μια -έστω διαφορετική- ετικέττα. Από καθαρή ματαιοδοξία βέβαια.)

Δεν είμαι κακός άνθρωπος, αλλά θεωρώ πως όταν ο άλλος σου κάνει κάτι (πχ δύσκολες ερωτήσεις) οφείλει να είναι προετοιμασμένος να υποστεί το ίδιο. Ρωτώ λοιπόν κι εγώ. Ποια είναι η χρησιμότητα της θρησκείας; Οι «καλοί χριστιανοί» συνήθως κουμπώνονται υποψιαζόμενοι ερώτηση-παγίδα. Κι όμως, δεν έχει τίποτα το προκλητικό, ούτε εμπίπτει στον τομέα της α-γνωσιολογίας (τουναντίον, μάλλον στον τομέα της αυτογνωσιολογίας της κοινωνίας, θα έλεγα.) Ξανατονίζω, όπως και στην πρώτη παράγραφο: άλλο θεολογία κι άλλο θρησκειολογία. Πάμε παρακάτω.

Μια αρκετά δημοφιλής απάντηση είναι η εξής: η θρησκεία είναι εκεί για να μας κάνει καλύτερους και ηθικότερους, ως αντίβαρο στη ζωώδη πλευρά μας. Κατ’ αρχάς, παρ’ ότι θα το μπορούσα εύκολα και για περισσότερους του ενός λόγους, δεν θα διαφωνήσω. Αναρωτιέμαι μόνο: είναι απαραίτητο κάτι τέτοιο; Δηλαδή, στις πρώτες κοινωνίες που δημιούργησαν, οι άνθρωποι έκριναν ότι χρειάζονταν ένα «αντίβαρο» και, ελλείψη άλλου, προέκριναν τη θρησκεία; Ή, για να το θέσω διαφορετικά, αν αυτή τη στιγμή καταργούσαμε τη θρησκεία, η κοινωνία θα βυθιζόταν στο έγκλημα και την ελευθεριότητα; Στις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες, για παράδειγμα, με απουσία θρησκευτικής καθοδήγησης, ή σε οικογένειες άθεων/σκεπτικιστών, αυτό συμβαίνει; Μάλλον όχι. Και όσοι έχουν στοιχειώδη γνώση του πώς λειτουργούν οι διαδικασίες της εκπαίδευσης και της κοινωνικοποίησης, το γνωρίζουν. Ένα παιδί, ακόμα κι ένας έφηβος, δεν έχουν ανάγκη τη θρησκεία διότι ο θεϊκός λόγος είναι -καθημερινά- εκεί: είναι ο λόγος των μεγάλων, του πατέρα και της μητέρας.  Και δεν μιλάμε μόνο για φυσικούς γονείς. Το πρότυπο είναι που μετράει. Είναι ο συνδετικός κρίκος με την κοινωνία. Αν η εμπιστοσύνη σ’ αυτή τη σχέση χαθεί, χάνεται μαζί της η υποταγή και κανένα εξωτερικό πρότυπο δεν μπορεί να την υποκαταστήσει (παρά μόνο, πλέον, ο φόβος του νόμου και της τιμωρίας.) Η θρησκεία μπορεί να λειτουργήσει απλά ως προέκταση, υποκαθιστώντας το αρχικό πρότυπο όταν αυτό χάσει την παντοδυναμία του μέσα στα ανθρώπινα μέτρα. Ή, πράγμα πολύ συνηθισμένο, στην περίπτωση μιας φυσικής απώλειας.

Επανερχόμαστε, λοιπόν, στην αρχική ερώτηση. Αν δεν είναι για λόγους ηθικής τάξης, τότε για ποιο λόγο εφευρέθηκε η θρησκεία; Μια άλλη πιθανή απάντηση είναι ο έλεγχος  (πολιτική εξουσία) της μάζας ή ο αποπροσανατολισμός της (το όπιο του λαού.) Όμως, ενώ αυτά είναι και τα δύο σωστά, δεν μπορεί να αποτελούν τη γεννεσιουργό αιτία. Απλά …προέκυψαν στην πορεία. Όπως θα το περιέγραφε κάποιος μακιαβελλικός ηγέτης, «αν δεν υπήρχε ήδη θα έπρεπε να την εφεύρουμε». Αυτό που μας μπερδεύει -θα το ξαναπώ- είναι ότι δυσκολευόμαστε να διαχωρίσουμε την πίστη από τη θρησκεία. Όλοι καταλαβαίνουμε σε τι χρησιμεύει η πίστη, ποιες ανάγκες καλύπτει, όμως η οργανωμένη λατρεία είναι κάτι διαφορετικό. Για ποιο λόγο εξέπεσε ο άνθρωπος απ’ τον παράδεισο; Επειδή γεύτηκε τον καρπό της γνώσης του Καλού και του Κακού. Υποτίθεται ότι ο Εωσφόρος ξεγέλασε την Εύα πείθοντάς την ότι έτσι θα γίνονταν (αυτή και ο σύντροφός της) θεοί. Οπωσδήποτε, αυτό το «ξεγέλασε» δεν ταιριάζει και τόσο με το προφίλ της (πονηρής υποτίθεται) Εύας. Και, μάλλον, ούτε με του Εωσφόρου (=αυτού που φέρνει το φως). Στην ιστορία αυτή δεν υπήρξε -λέω- η παραμικρή απάτη. Κάποια στιγμή, ασχέτως ερπετών και οπώρων, η φίλη μας η Εύα και ο καλός της απέκτησαν τη θεϊκή γνώση (συνείδηση) του Καλού και του Κακού. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει  ότι απέκτησαν μαζί και τη θεϊκή δύναμη του πράττειν το Καλό. Έμαθαν να αναγνωρίζουν ότι το να προστατεύεις το δάσος είναι Καλό, ενώ να το καταστρέφεις Κακό. Ότι το να σέβεσαι τον κόπο, την ελευθερία και -πάνω απ’ όλα- τη ζωή του συνανθρώπου σου είναι Καλό. Το να προσβάλλεις, παντιοτρόπως, τον συνάνθρωπο είναι Κακό. Έμαθαν την έννοια της Ευθύνης. Ταυτόχρονα έμαθαν κάτι για τους εαυτούς τους: ότι, για κάποιο λόγο, αυτοί είχαν την τάση να πράττουν το Κακό. Είτε επειδή ήθελαν να χτίσουν ένα ωραίο, μεγάλο σπίτι με θέα, είτε επειδή ήθελαν να φτιάξουν μεγάλους δρόμους για να κινούνται τα όλο και γρηγορότερα αμάξια τους, είτε επειδή χρειάζονταν ξυλεία, καύσιμη ύλη, χαρτί, το δάσος δεν είχε καμία τύχη.  Είτε επειδή στεκόταν εμπόδιο στα σχέδιά τους, είτε επειδή πίστευαν ότι αυτός πρώτος τους είχε προσβάλλει, ο συνάνθρωπος δεν είχε καμία τύχη.  Το Καλό, τελικά,  δεν είχε καμία τύχη.

Καταλαβαίνετε ποιο είναι το πρόβλημα. Το να μην μπορείς να ξεχωρίσεις το Καλό απ’ το Κακό δεν είναι πρόβλημα. Είναι αθωότητα, ξενοιασιά. Το να ξεχωρίζεις το Καλό και να το πράττεις, επίσης δεν ειναι πρόβλημα. Είναι υπευθυνότητα. Το να ξεχωρίζεις όμως το Κακό και να το πράττεις -ή, έστω, να έχεις την αμφιβολία του κατά πόσον αυτό που πράττεις είναι καλό ή κακό- αυτό είναι πρόβλημα. Μέγιστο πρόβλημα, τυρρανικό, κολοσσιαίο. Θρησκεία ονομάστηκε η λύση του.

η εικόνα από εδώ

Advertisements

4 Σχόλια to “ευσέβεια #3 -περί της χρησιμότητας της θρησκείας”

  1. Φόβος-ενοχή-υποταγή-έλεγχος της μάζας.Αυτό είναι η θρησκεία για μένα…

    φιλί σόδομαΚαιΓόμορα 🙂

    Καλόν Οκτώβρη,Τρελέ μου!

  2. ψυχή μου, τα είπες όλα

    φιλί κόλασηΚαι Παράδεισος 😉

  3. Q-ties Something More Than Toys Says:

    πολύ κόσμος ψάχνει για θρησκίες να βρούνε δικαιολογία για πράξεις τους. γιατί είναι δύσκολο να αναγνωρίζεις ότι μόνο εαυτοί είναι υπεύθηνοι για τη ζωή τους. πάντα πρέπει να είναι «κάποιος άλλος»,

  4. Υπάρχουν ακόμα θαρρώ άνθρωποι που δεν ξέρουν τίποτα για τον πολιτισμό και τις θρησκείες μας,πορεύονται με τις δικές τους αντιλήψεις περί καλού -κακού και θρησκείας.Το ότι δεν έγινε αντιληπτή η παρουσία τους σημαίνει τουλάχιστον ότι η δική τους θρησκεία και τα πιστεύω τους είναι εντελώς ακίνδυνα για τον κὀσμο μας,πράγμα που δεν συμβαίνει βέβαια στον μοσχομυριστό κόσμο της δικής μας θρησκείας ,με τις ευλογίες της οποίας κατά κύριο λόγο,χτίζεται η κόλαση που ζούμε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: