η πουτάνα, ο μαλάκας και τα βολικά στερεότυπα

Άντε, να ξαναπιάσουμε το νήμα.

“Πάλι για τα στερεότυπα θ’ αρχίσεις;” θα πείτε “τι τρέλα έχεις μ’ αυτό το θέμα; -εδώ καράβια χάνονται..”

Βεβαίως και χάνονται, αλλά μέχρι να μου εξηγήσει πειστικά κάποιος για ποιο λόγο χάνονται τα καράβια, εγώ μπορώ να υποθέτω ό,τι θέλω. Ότι βουλιάζουν λόγω αύξησης της εντροπίας του συστήματος (ή λόγω απώλειας κάθε ντροπής του “συστήματος”). Λόγω της δράσης κάποιων σκοτεινών δυνάμεων. Ή λόγω της συχνά ανόητης προσκόλλησής μας σε δομές και ιδέες. Ή για όλα τα παραπάνω.

Θυμήθηκα, λοιπόν, ένα γνωστό απόφθεγμα του “σοφού” λαού (διότι στην κριτική και -ενίοτε- στην αυτοκριτική είμαστε όλοι σοφοί) που λέει ότι “ουδείς μωρότερος των ιατρών εξαιρουμένων των διδασκάλων”. Έχετε αναρωτηθεί από πού πηγάζει; Παλιότερα, σκεφτόμουν ότι ίσως επειδή ο γιατρός κι ο δάσκαλος ήταν που κυρίως συγκρούονταν με τις λαϊκές δοξασίες, μωροπιστίες κλπ, όμως όχι: είναι προφανές από τη διατύπωση ότι η άποψη δεν προέρχεται από αμόρφωτους ανθρώπους. Λέω, λοιπόν, τώρα: ποιοι είναι εκείνοι από τους μορφωμένους (υποτίθεται), καλλιεργημένους (υποτίθεται), σκεπτόμενους (υποτίθεται;) που περισσότερο προσκολλώνται στα στερεότυπα;

Ας πάρουμε πρώτα το γιατρό. Έχεις καταρροή και φτάρνισμα; Άρα έχεις συνάχι.. κάποιο κρυολόγημα. Έχεις και πυρετό; Άρα έχεις ίωση. Πονάει ο λαιμός, το δόντι, ο αυχένας, η μέση, οι αρθρώσεις; Άρα έχεις φλεγμονή. (Η κάθε διάγνωση δεν χρειάστηκε πάνω από 30».) “Πάρε αυτά τα φάρμακα!” (Άλλα 30».) “Εξήντα ευρώ, παρακαλώ.” (Ευρώ και δευτερόλεπτο.) Συγκεκριμένο σύμπτωμα, συγκεκριμένη διάγνωση, συγκεκριμένο φάρμακο. Καμία έρευνα, καμία εμβάθυνση, καμιά ανησυχία. Μετά είναι παράξενο που ο καθένας το παίζει γιατρός και χαπακώνεται μονάχος του; Ποιος τον έμαθε;

Ο δάσκαλος τώρα. Ποιος είναι εκείνος που σχεδόν ποτέ δεν θα παροτρύνει το παιδί να αναπτύξει κριτική στάση απέναντι στη γνώση και στη διαδικασία της μάθησης, σχεδόν ποτέ δεν θα καθίσει να ασχοληθεί με την προέλευση του λάθους του μαθητή (αλλά θα το αποδώσει απλώς στην άγνοια, την επιπολαιότητα ή την ανωριμότητα της διάνοιας) και σχεδόν ποτέ δεν θα επιβραβεύσει ή ενθαρρύνει το μαθητή που κατέληξε στο σωστό συμπέρασμα από άλλη οδό απ’ αυτήν που ο ίδιος έχει διδάξει; Που, αντιθέτως, θα προτρέψει το παιδί να “μην τα λέει με δικά του λόγια” και να “μην φτιάχνει δικές του θεωρίες”, αλλά να αναπαράγει με ακρίβεια ό,τι του σερβίρεται ως μοναδική και αδιαπραγμάτευτη αλήθεια; Με άλλα λόγια, ποιος σκάβει, φυτεύει, ποτίζει και βοηθά με σχολαστικότητα και ενθουσιασμό να ριζώσουν τα κάθε είδους στερεότυπα;

Εντάξει, θα μου πεις, και τι έγινε; Ο “μέσος” άνθρωπος, απλώς δεν “το ‘χει” το κριτικό, το διερευνητικό, το δημιουργικό και προτιμά την ασφάλεια των στερεοτύπων. Εσένα τι σε χαλάει; Αν εσύ είσαι διαφορετικός και το μυαλό σου κάνει άλματα και σλάλομ, τόσο το καλύτερο για σένα -θα ‘σαι πάντα ξεχωριστός και θα σε θαυμάζουν. Έτσι δεν είναι;

Όχι, δεν είναι έτσι. Στα μικρά, στα επουσιώδη, στα ανώδυνα μπορεί. Στα σημαντικά θα σπας πάντα τα μούτρα σου. Διότι υπάρχει ένα πραγματάκι που λέγεται “υποκρισία” και η υποκρισία βασίζεται, πού λες; ακριβώς, στα στερεότυπα. Να στο αναλύσω λίγο αυτό.

Τι εννοούμε όταν λέμε υποκρισία; Όλοι γύρω σου δείχνουν ένα μαύρο άλογο και λένε “τι ωραίο και τι άσπρο που είναι!” Πιστεύεις ότι έχουν τρελαθεί ή ότι λένε συνειδητά ψέματα; Όχι, βέβαια, κανείς δε λέει συνειδητά ψέματα, εκτός από μια μειοψηφία πωρωμένων. Απλώς, βασίζονται σε (με την έννοια του “καλύπτονται πίσω από”) κάποια στερεότυπα.

Να το θέσω διαφορετικά: όλες οι θεωρίες είναι το ίδιο καλές; Σαφώς, όχι. Μια βολική θεωρία είναι πάντα καλύτερη από μια ενοχλητική θεωρία. Μα, θα πεις, το ζητούμενο σε μια θεωρία είναι η “βολικότητα” ή η ορθότητά της; Μάλλον το δεύτερο, ε; Ας πούμε, όμως, ότι είχαμε έναν μηχανισμό ο οποίος, με κάποιο μαγικό τρόπο, να εξασφάλιζε την ορθότητα (ή, καλύτερα, την ορθο-ποίηση) μιας θεωρίας… Καταλαβαίνετε πού το πάω… Δεν θα φροντίζαμε να “ορθοποιούμε” εκείνες από τις θεωρίες που μας είναι βολικές;

Να δώσω ένα παράδειγμα; Υπάρχει μια θεωρία που λέει ότι μια γυναίκα που γουστάρει να κάνει σεξ (γενικώς και αδιακρίτως) είναι “πουτάνα”. Αυτή είναι μια θεωρία που δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική. Στην πραγματικότητα, δεν αντέχει σε κανενός είδους κριτική, σοβαρή ή μη, εφόσον η πουτάνα δεν κάνει σεξ επειδή το γουστάρει αλλά επειδή έχει από αυτό κάποιο όφελος. Πολύ φοβάμαι μάλιστα, ότι αν συνεχίσουμε την καθόλου ευχάριστη (και καθόλου βολική) αυτή ανάλυση θα καταλήξουμε υποχρεωτικά στο συμπέρασμα ότι πουτάνα είναι κάθε άλλη γυναίκα, η οποία δεν εμπίπτει στην κατηγορία που αναφέραμε (εξαιρουμένων, ίσως, εκείνων που δεν κάνουν καθόλου σεξ). Διότι κάθε γυναίκα που θέτει προϋποθέσεις για να κάνει σεξ σημαίνει ότι προσδοκά από αυτό κάποια οφέλη, ή όχι; Δεν είναι δική μου η άποψη, όποια πουτάνα και να ρωτήσετε θα σας το πει.

Ονομάζω μια τέτοια -ευρέως διαδεδομένη και καταφανώς λανθασμένη- θεωρία, βολικό στερεότυπο.

Να δώσω άλλο ένα απρεπές παράδειγμα. Στην ελληνική (τουλάχιστον) γλώσσα, το “μαλάκας” είναι συνώνυμο του “ηλίθιος”. Από πού προέρχεται αυτή η παράδοξη ιδέα; Δεν υπάρχει άντρας που να μην την παίζει, άρα μάλλον όχι από τους άντρες. Από την άλλη μεριά, σε καμιά γυναίκα δεν αρέσει ιδιαίτερα η ιδέα ενός άντρα που το απολαμβάνει (και -ακόμα χειρότερα- ολοκληρώνει) μόνος του. Τώρα, ποιο είναι το μεγάλο όπλο των γυναικών απέναντι στο υποτιθέμενο ισχυρό φύλο; Το βρήκατε: η ενοχοποίηση. Πώς θα ενοχοποιήσεις, όμως, κάποιον για κάτι που κάνει όταν αυτό το κάτι είναι φυσικό, σχεδόν ποτέ ενοχλητικό και συχνά, μάλιστα, ευεργετικό; Χρησιμοποιώντας, βέβαια, ένα βολικό στερεότυπο.

Περισσότερο σεξ και (επιτέλους) βία στο επόμενο.


Advertisements

6 Σχόλια to “η πουτάνα, ο μαλάκας και τα βολικά στερεότυπα”

  1. Νομίζω,Τρελέ μου, πως τα στερεότυπα αποτελούν οικονομία του εγκεφάλου μας.Για φαντάσου για την κάθε περίπτωση να καθόμασταν και να σκεφτόμασταν κριτικά,ποιος χαρακτηρισμός θα ταίριαζε σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά που θα παρουσίαζε! Έτσι πολύ απλά κι αβίαστα π.χ. μια γυναίκα η οποία ερωτεύεται τον κουμπάρο και το σκάνε μαζί,θα τη χαρακτηρίσουμε «πουτάνα» για να ξεμπερδεύουμε και το σύζυγο που δεν είχε πονηρευτεί εξαρχής τις προθέσεις και τις διαθέσεις μεταξύ κουμπάρου και κουμπάρας,»μαλάκα». Όσο για τον κουμπάρο,αυτός προφανώς θα χαρακτηριζόταν-σύμφωνα με τα στερεότυπα-«μάγκας»! 🙂 Τώρα, ποια είναι τα ποιοτικά χαρακτηριστικά κάθε ατόμου,που δεν μας επιτρέπουν να τους τοποθετούμε σε συγκεκριμένες κατηγορίες,είναι άλλου παπά ευαγγέλια!

    φιλί π…ρικο! ;))

  2. Ψυχή μου, ωραίο παράδειγμα! 😀

    Επιβεβαιώνει φυσικά το σημαινόμενο μαλάκας=ηλίθιος, είναι το αντίστοιχο της ξανθιάς για τους άντρες. Για τον κουμπάρο τι να πω; αποτελεί στερεότυπο προς ανάλυση από μόνος του

    η οικονομία που αναφέρεις αποτελεί οπωσδήποτε μια πολύ σημαντική στρατηγική, είτε πρόκειται για οικονομία της φύσης είτε της τσέπης είτε του εγκεφάλου. Ας πάρουμε για παράδειγμα την οικιακή οικονομία και ας φανταστούμε κάποιον που όταν πεινάσει σκέφτεται: «τι κάνω κέφι να φάω; Ψαράκι φρέσκο, με χορταράκια του βουνού, ζεστό ζυμωτό ψωμί και λίγη γραβιέραι. Ωραία. Αλάτι, λάδι, πιάτα και μαχαιροπήρουνα έχω. Τρέχω στο s-m για αλεύρι, μαγιά, τυρί, λεμόνια και χαρτοπετσέτες. Επιστρέφω κι ετοιμάζω τη ζύμη ν’ ανεβαίνει. Μιας που έχει μπονάτσα, βγάζω τα σύνεργα απ’ το ντουλάπι, ετοιμάζω τα δολώματα με τα χθεσινά αποφάγια και βουρ για παραλία. Στην επιστροφή, κάνω το γύρο ώστε να περάσω απ’ το βουναλάκι που φυτρώνουν κείνα τα ωραία χόρτα. Μετά, το μόνο που μένει είναι το ξελέπιασμα, αλεύρωμα και τηγάνισμα των ψαριών, το βράσιμο των χόρτων και το ψήσιμο του ψωμιού!

    Αυτό, φυσικά, θα ήταν το ένα άκρο (η κυρία τρελού μάλιστα, που δεν της λείπει το χιούμορ με κάποιες δόσεις υπερβολής, θα σου έλεγε ότι το μόνο που με αποτρέπει εδώ και χρόνια απ’ το να λειτουργήσω έτσι ακριβώς, είναι η δική της ευεργετική επίδραση ως αντίβαρο στη ζωή μου.) Το άλλο άκρο θα ήταν κάπως έτσι:

    «Γλυκιά μου, έχουμε ψάρια;» «Βεβαίως στο ψυγείο.» «Είναι φρέσκα;» «Καλέ, σήμερα τ’ αγόρασα!» «Α, ωραία. Έχουμε βλέπω και ψωμάκι και τυράκι, έχουμε κι απ’ αυτά τα πράσινα εδώ που μοιάζουν με χόρτα. Ταράτσα θα την κάνουμε πάλι!»

    Πολύ φοβάμαι ότι αυτό που μόλις παρουσίασα ως άκρο είναι η καθημερινότητα του 99,99% ημών και ετέρων. Τώρα, χωρίς να θέλω να υπονοήσω ο,τιδήποτε ή να θίξω την κυρία τρελού, οφείλω να επισημάνω ότι το ψάρι μπορεί ωραιότατα να είναι κατεψυγμένο και ξεπαγωμένο, τα πράσινα πράγματα μαϊντανός και η δήθεν γραβιέρα, κάποιο απροσδιόριστο είδος γαλακτοκομικού ή μη, απροσδιόριστης ημερομηνίας λήξης..το ερώτημα είναι: με ενδιαφέρει; Κι αν με ενδιαφέρει τι κάνω; Ή μήπως είμαι βυθισμένος στην απόλυτη νωθρότητα, ικανός να καταναλώσω κατσαριδόσκονη για αλάτι αν μου τη βάλουν στην κατάλληλη συσκευασία;

    φιλί κ…ρικο! 😉

  3. Kαλημέρα φίλε μου γείτονα με τις σταθερές ανησυχίες στις οποίες έχω μάθει εδώ και κάποια χρόνια να βασίζομαι (καλέ για πότε πέρασαν;;) Τα στερεότυπα ε; Ένας ήσυχος, εύπεπτος και σχετικά ανώδυνος τρόπος να κοιτάμε και να ‘τακτοποιούμε’ ανθρώπους και καταστάσεις – εκτός βέβαια κι αν είναι δικοί μας η γυναίκα, ο γαμπρός ή ο κουμπάρος, οπότε κόβουμε τότε και καμμιά φλέβα βεβαίως βεβαίως.
    Δε συμπαθούσα ποτέ τους ορισμούς, θεωρώ ότι πάντα υπάρχουν διαφορετικές πλευρές στο καθετί κι ένα σωρό οπτικές για να βλέπει κανείς τα πράγματα. Αυτό όμως δε λύνει το πρόβλημα του ότι αναπνέουμε και κινούμαστε διαρκώς μέσα σε κάθε είδους στερεότυπα. Ό,τι το χειρότερο για μένα είναι η προκατάληψη κι η εύκολη ετικέτα. Από τεμπελιά και συνήθεια προέρχεται κυρίως αυτό, παρά από εσκεμμένη κακία. Άλλωστε οι άνθρωποι βολεύονται καλύτερα με κάτι που πιστεύουν ότι καταλαβαίνουν, κι όχι με το άγνωστο ή μ’ αυτό που θεωρούν ‘μυστήριο’. Η δική μας ράτσα, αν θες και λόγω θρησκευτικών καταβολών, είναι βαθιά χωμένη και νυχτωμένη μέσα στο πίστευε και μη ερεύνα.
    Φιλιά αλαφροϊσκιωτα γειτονόπουλο αγαπημένο, καλή Κυριακή :*

  4. Δυστυχώς, γειτόνισσα, στην εποχή της πληροφορίας και του ξερολισμού το πρόβλημα μεγεθύνεται, τόσο περισσότερο μάλιστα όσο επιμένουμε να το υποτιμούμε. Αν ρωτήσεις αριστερούς διανοούμενους ποιο είναι το υπ’ αριθμόν ένα πρόβλημα της κοινωνίας μας οι περισσότεροι θα σου απαντήσουν ανεργία, διαφθορά, κρατική αυθαιρεσία, κανένας δεν θα πάει στην καρδιά του προβλήματος. Ακόμα κι αν κάποιος απ’ όλους απαντήσει «ο ρατσισμός» και του ζητήσεις να στο αναλύσει, θ’ αρχίσει να λέει για κοινωνικές δομές και σύντομα θα καταλήξει σε κουραστικές αερολογίες. Για μένα, το πρόβλημα είναι ο σκεπτόμενος και μορφωμένος άνθρωπος που λέει ότι οι Αλβανοί είναι «άτιμη φάρα», οι μπάτσοι «γουρούνια» κι οι δημόσιοι υπάλληλοι «κοπρίτες». Όταν ακούω τον «δικό μου», αυτόν που πολεμάμε πλάτη, ν’ αφορίζει σαν τον κάθε απαίδευτο φανατικό, νιώθω πως δεν υπάρχει ελπίδα και πως χρειάζεται μια νέα φεουδαρχία για να ξεκινήσει ο διαφωτισμός απ’ την αρχή

    φιλιά κυριακάτικα, μελαγχολικά μα ολόψυχα :*

  5. έχω εγκλωβιστεί σε δύο στερεότυπα και δεν μπορώ να βγώ:οι πολιτικοί είναι απατεώνες και γω είμαι μαλάκας που τους ανέχομαι!
    Περισσότερα στη συνέχεια,ωραία συζήτηση ,σας απολαμβάνω.

  6. κώστα, το «οι πολιτικοί είναι απατεώνες» είναι πράγματι ένα στερεότυπο… το «οι συγκεκριμένοι πολιτικοί είναι απατεώνες» είναι απλά διαπίστωση

    το «είμαι μαλάκας» επίσης είναι διαπίστωση εφόσον ασκώ το ευγενές άθλημα -η ανοχή είναι άλλη ιστορία 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: