στο φτερό του καρχαρία

skipper-straad.jpg

Χόρεψε πάνω στο φτερό του καρχαρία
Παίξε στον άνεμο τη γλώσσα σου και πέρνα
Αλλού σε λέγανε Γιουδήθ, εδώ Μαρία
Το φίδι σκίζεται στο βράχο με τη σμέρνα

Υπάρχουν άνθρωποι που περνάνε απ’ τη ζωή σου αφήνοντας ένα διακριτικό άρωμα

και άνθρωποι που περνούν σαν οδοστρωτήρες, σαν ανεμοστρόβιλοι κι η ζωή σου ποτέ πια δεν είναι ίδια.

Τέτοιοι υπήρξαν για μένα δύο, στα δεκαπέντε μου, ο Ελύτης κι ο Καββαδίας. Αργότερα ήρθαν βέβαια κι άλλοι πολλοί, ο Σεφέρης, ο Ρίτσος, ο Λειβαδίτης, ο Λόρκα.. Όμως εκείνοι οι δύο πρώτοι εφηβικοί έρωτες υπήρξαν οι οδηγοί μου και δάσκαλοι στη μεγάλη περιπέτεια της ποίησης. Αφήνω, προσωρινά, τον Ελύτη -σε τρεις μέρες συμπληρώνονται δώδεκα χρόνια απ’ το θάνατό του, ένας λόγος παραπάνω για να επανέλθω.

Έχω εδώ και αρκετό καιρό μια εγγραφή για τον Καββαδία στο μυαλό μου, από τότε που ο φίλος Ιάκωβος με ρώτησε γιατί ομοιοκαταληξία;

Λοιπόν, υπάρχουν δύο ειδών ρίμες, εκείνες που φτιάχνονται κατά παραγγελία επί συγκεκριμένου θέματος, όπως στους στίχους των περισσότερων τραγουδιών -και εκείνες που δίδαξαν ο Πόε, ο Μπωντλαίρ και οι άλλοι συμβολιστές του προπερασμένου αιώνα: εκείνες που χρησιμοποιούν τη μορφή σαν όχημα αναζήτησης κόσμων κρυμμένων πίσω από τις λέξεις. Η ροή του λόγου και το ειδικό βάρος κάποιων λέξεων πάνε μπροστά, όλα τα άλλα ακολουθούν. Η χωροχρονική συνέχεια και συνέπεια των γεγονότων είναι αδιάφορη και -από την άποψη αυτή- η συχνά βασανιστική τεχνική τους βρίσκεται στον αντίποδα αλλά στοχεύει στο ίδιο αποτέλεσμα με την αυτόματη γραφή των σουρεαλιστών: να ανασύρει ασυνείδητες ιδέες και εικόνες, κάποιες φορές εντελώς άσχετες προς τις αρχικές προθέσεις του δημιουργού.

Ο Καββαδίας απογείωσε αυτή την τεχνική. Ξεκίνησε με την πρώτη του συλλογή -τα Μαραμπού– να θυμίζει έντονα τα fleurs du malτου Μπωντλαίρ (δραματικές περιγραφές, επιτηδευμένος λόγος), για να εκτοξευτεί στη συνέχεια με το Πούσι και το Τραβέρσο σε επίπεδα αφαίρεσης απρόσιτα για ελάσσονες ποιητές.

Δεν θα θεωρητικολογήσω άλλο. Παραθέτω ένα (μοναδικό απ’ όσο ξέρω) παράδειγμα ενός δραματικού γεγονότος (της αυτοκτονίας του Εγγλέζου θερμαστή William George Allum για χάρη μιας γυναίκας) δοσμένου σε δύο διαφορετικά ποιήματα.
Στο πρώτο, ο πρώιμος συμβολιστής των Μαραμπού, δίνοντας έμφαση στην περιγραφή του δράματος, θυμίζει περισσότερο στιχοπλόκο.

Εγνώρισα κάποια φορά σ’ ένα καράβι ξένο
έναν πολύ παράξενο Εγγλέζο θερμαστή,
όπου δε μίλαγε ποτέ κι ούτε ποτέ ειχε φίλους
και μόνο πάντα εκάπνιζε μια πίπα σκαλιστή.

Όλοι έλεγαν μια θλιβερή πως είχεν ιστορία
κι όσοι είχανε στο στόκολο με δαύτον εργαστεί
έλεγαν ότι κάποτες, απ’ το λαιμό ως τα νύχια,
είχε σε κάποιο μακρινό τόπο στιγματιστεί.

Είχε στα μπράτσα του σταυρούς, σπαθιά ζωγραφισμένα,
μια μπαλαρίνα στην κοιλιά που εχόρευε γυμνή
κι απά στο μέρος της καρδιάς στιγματισμένην είχε
με στίγματα ανεξάλειπτα μιαν άγρια καλλονή…

Κι έλεγαν ότι τη γυναίκα αυτήν είχε αγαπήσει
μ’ άγριαν αγάπη, ακράτητη, βαθιά κι αληθινή
κι αυτή πως τον απάτησε με κάποιο ναύτη Αράπη
γιατί ήτανε μια αναίσθητη γυναίκα και κοινή

Τότε προσπάθησεν αυτός να διώξει από το νου του
την ξωτική που αγάπησε, τόσο βαθιά, ομορφιά
κι από κοντά του εξάλειψεν ό,τι δικό της είχε,
έμεινεν όμως στης καρδιάς τη θέση η ζωγραφιά.

Πολλές φορές στα σκοτεινά τον είδανε τα βράδια
με βότανα το στήθος του να τρίβει οι θερμαστές…
Του κάκου, γνώριζεν αυτός -καθώς το ξέρουμ’ όλοι-
ότι του Αννάμ τα στίγματα δεν βγαίνουνε ποτές…

Κάποια βραδιά ως περνούσαμε από το Bay of Bisky
μ’ ένα μικρό τον βρήκανε στα στήθια του σπαθί.
Ο πλοίαρχος είπε «θέλησε το στίγμα του να σβήσει»
και διάταξε στη θάλασσα την κρύα να κηδευτεί.

H ίδια ιστορία δίνεται με διαφορετικό τρόπο στο Πούσι. Τα γεγονότα παραλλάσσονται καθώς ανασύρονται, η ιστορία μπερδεύεται με τη φαντασία, ο χρόνος κατακερματισμένος σαν μέσα σε όνειρο. Σε κάθε ξεχωριστή λέξη ελλοχεύει το απροσδόκητο, πίσω της θαρρείς πως διαβάζεις παράλληλα ένα δεύτερο ποίημα.

Έβραζε το κύμα του γαρμπή
είμαστε σκυφτοί κι οι δυο στο χάρτη
γύρισες και μου ‘πες πως το Μάρτη
σ’ άλλους παραλλήλους θα ‘χεις μπει

Κούλικο στο στήθος σου τατού
που όσο κι αν το καις δε λέει να σβήσει
είπαν πως την είχες αγαπήσει
σε μια κρίση μαύρου πυρετού

Βάρδια πλάι σε κάβο φαλακρό
κι ο Σταυρός του Νότου με τα στράλια
Κομπολόι κρατάς από κοράλλια
κι άκοπο μασάς καφέ πικρό

Τʼ Άλφα του Κενταύρου μια νυχτιά
με το παλλινώριο πήρα κάτου
μου ‘πες με φωνή ετοιμοθανάτου
να φοβάσαι τ’ άστρα του Νοτιά

Άλλοτε απ’ τον ίδιον ουρανό
έπαιρνες τρεις μήνες στην αράδα
με του καπετάνιου τη μιγάδα
μάθημα πορείας νυχτερινό

Σ’ ένα μαγαζί του Nossi Be
πήρες το μαχαίρι δυο σελίνια
μέρα μεσημέρι απά στη λίνια
ξάστραψε σαν φάρου αναλαμπή

Κάτου στις αχτές της Αφρικής
πάνε χρόνια τώρα που κοιμάσαι
τα φανάρια πια δεν τα θυμάσαι
και τ’ ωραίο γλυκό της Κυριακής.

Αυτό το δεύτερο το ακούσαμε μελοποιημένο από το Θάνο Μικρούτσικο με τη φωνή της Αιμιλίας Σαρρή. Το ξαναάκουσα πριν από ένα χρόνο από τη Ρίτα Αντωνοπούλου σε τηλεοπτική εκπομπή και ..έμεινα. Δεν ξέρω σε ποια μακρινά νεφελώματα είναι διακτινισμένη, σίγουρα πάντως πολύ μακριά από την παρέα που αφήνει τα πηρούνια και την παρακολουθεί κατάπληκτη γύρω της. Πολύ μεγάλη ερμηνεύτρια.

Και επειδή ένα δεν είναι ποτέ αρκετό
Νίκου Καββαδία, Καραντί, μουσική: Θάνος Μικρούτσικος, ερμηνεία: Ρίτα Αντωνοπούλου
Advertisements

11 Σχόλια to “στο φτερό του καρχαρία”

  1. Εξαιρετική η ανάλυσή σου, αγαπητέ μου Αντώνη. Μέσα σε λίγα λόγια εμπεριέχεται όλη η ουσία αυτής της εκπληκτικής τεχνικής. Προσωπικά, σέβομαι βαθύτατα την τέχνη της ομοιοκαταληξίας, κι αυτό σ’ το έχω ξαναπεί. Ειδικά όσον αφορά την αφαίρεση. Κι εκεί που δίνεται η εντύπωση πως ο Ποιητής δαμάζει τις λέξεις για να τις ταιριάξει, φανερώνεται η εσώτερη δύναμή τους μέσα από τη μουσικότητα και τη μεταφυσική τους υπόσταση. Σ’ ευχαριστώ πολύ γι’ αυτήν την πολύτιμη εγγραφή, καθώς και για την υπέροχη ερμηνεία με τη φωνή της αξιόλογης Ρίτας Αντωνοπούλου. Δεν ξέρω πόσο συγκινήθηκε η παρέα που την άκουγε, εγώ πάντως συγκινήθηκα πολύ. Μια ζεστή καλημέρα για μια όμορφη Κυριακή, με πολλή αγάπη κι εκτίμηση.

  2. Να είσαι καλά θαλασσάκι μου, δύο πράγματα που με αναζωογονούν περισσότερο από κάθε τι είναι η τέχνη και η θάλασσα. Ίσως γι αυτό -εν μέρει- να «κόλησα» έτσι με τον Καββαδία, επειδή συνδυάζει τις δυο μεγάλες μου αγάπες. Νομίζω πάντως πως πρόκειται για κάτι βαθύτερο κι αυτό προσπάθησα να βγάλω από μέσα μου -χαίρομαι που βλέπω ότι σε άγγιξε. Μια όμορφη Κυριακή εύχομαι και σε σένα, ελπίζω να έφτιαξε ο καιρός εκεί, εδώ είναι Ανοιξη σε πλήρη ανάπτυξη -ξέρεις, πουλάκια, μελισσούλες, τα πάντα- καιρός να κλείσω τον υπολογιστή και να πάω καμιά βόλτα 🙂

  3. Μαραμπού, τραβέρσο, πούσι, τα διάβαζα (ξανά) την τελευταία βδομάδα. Και κατέληξα ότι μου αρέσει ο Καββαδίας, αγαπημένο 4στιχο, στο mal du depart, που λέει

    θα μείνω πάντα ιδανικός κι αναξιος εραστής
    των μακρυσμένων ταξιδιών και των γαλάζιων πόντων,
    και θα πεθάνω μια βραδιά, σαν όλες τις βραδιές,
    χωρίς να σχίσω τη θολή γραμμή των οριζόντων.

    Αλλά γενικά έχει πολύ ωραίο «χρώμα».
    Καλη σου μέρα, φίλε.
    Ιάκωβος

  4. Αφού σου αρέσει το mal du depart, ιδού δυο τετράστιχα (το πρώτο και το τελευταίο) από το ανέκδοτο «ήθελα» (υπάρχει στην ανθολογία του Ρένου Αποστολίδη):
    Ήθελα πάντα νά ‘μενα μικρό κι αγνό παιδί
    που απ’ το ψυχρό δωμάτιο του έξω ποτέ δε βγαίνει
    και που, σκυφτό, παράξενα βιβλία φυλλομετρεί
    κι απέναντί του το κοιτούν παλιάτσοι αραδιασμένοι
    ……………………………………
    Και μια βραδιά χειμερινή που όλα με χιόνι έχουν στρωθεί
    μες στο ψυχρό και θλιβερό δωμάτιο του πεθαίνει
    Κι ως Αρλεκίνος να το πάρει ο Χάρος έχει ερθεί
    κι απέναντί του το κοιτούν παλιάτσοι συντριμμένοι

    Κάπως αρρωστημένη ατμόσφαιρα, χωρίς θάλασσα, θυμίζει περισσότερο Ουράνη ή Καρυωτάκη…
    Καλό βράδυ, να περάσεις καλά ότι κι αν κάνεις_Αντώνης

  5. Ωραία κομμάτια – δεν τα ‘χα υπόψη μου. Να σου πω, ένας Σωκράτης Καλαϊτζής, σου λέει κάτι; Σκιάχτρα ντυμένα με σμόκιν φιλανθρώπων; λίγο παλιό βιβλίο, έχω μια περίεργη ιστοριούλα με αυτό..
    Καλημέρα φίλε Αντώνη, όπου κι αν σε βρίσκει..

  6. Δεν τον έχω ακουστά. Η αλήθεια είναι ότι τα τελευταία τετρακόσια πενήντα χρόνια που απέκτησα οικογένεια, σπίτι και -φευ- τον τρόπο ζωής και σκέψης που έλεγα πως δεν θ’ αποκτούσα ποτέ, έχασα την επαφή μ’ όλα αυτά τα ωραία πράγματα. Μην το πεις! ξέρω…

  7. Έλα τώρα, γείτονα, μην παραπονιέσαι 🙂 Είναι όμορφο πράγμα η οικογένεια, και με λίγη προσπάθεια – που δεν αμφιβάλλω καθόλου ότι την κάνεις – δε χάνεις την επαφή με τα ενδιαφέροντά σου. Εφόσον βέβαια μπορούν και τα υπόλοιπα μέλη να κυνηγούν τα δικά τους! Καλή εβδομάδα σου εύχομαι, σήμερα νιώθω το κεφάλι μου κάπως κλούβιο απ’ την ώρα που ξύπνησα. Καλή συνέχεια και καλό βράδυ σου εύχομαι, φιλιά.

  8. Έχεις δίκιο καλή μου γειτόνισσα, και ωραίο πράγμα είναι (γενικά μιλώντας) η οικογένεια και συμβατή (ελπίζω) με τα ατομικά ενδιαφέροντα (τουλάχιστον τα δικά μου που περιορίζονται στην -ελαφριά- άθληση και την -πολύ βαριά- ενασχόληση με την τέχνη). Το πρόβλημα δεν είναι η οικογένεια αλλά η αλλοτρίωση που μπορεί να επιφέρει αν εσύ ο ίδιος το επιτρέψεις. Με άλλα λόγια, αν τη χρησιμοποιήσεις ως ένα «βολικό άλλοθι». Μου πήρε λίγο καιρό, αλλά κάποια στιγμή το συνειδητοποίησα. Τώρα χαράζω, ας το πούμε έτσι, νέα πορεία και ..θα δείξει 🙂 Φιλιά κι από μένα, καλό ξημέρωμα.

  9. ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΛΑΙΤΖΗΣ Says:

    ΑΓΑΠΗΤΕ ΚΥΡΙΕ ΠΑΡΑΚΑΛΩ ΠΟΛΥ ΠΕΙΤΕ ΜΟΥ ΑΠΌ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΜΟΥ (ΤΩΝ ΝΕΑΝΙΚΩΝ ΜΟΥ ΧΡΟΝΩΝ) ΣΚΙΑΧΤΡΑ ΝΤΥΜΕΝΜΑ ΜΕ ΣΜΟΚΙΝ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΩΝ; ΘΑ ΣΑΣ ΕΙΜΑΙ ΥΠΟΧΡΕΟΣ ΑΝ ΜΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΤΕ. ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΛΑΙΤΖΗΣ

  10. Αγαπητέ Σωκράτη, ετοιμαζόμουν να σας παραπέμψω στον παλιό δικτυακό φίλο μου Ιάκωβο, όταν διαπίστωσα ότι το ιστολόγιό του έχει διαγραφεί. Κρίμα για κείνον και για μας και γενικώς. Προσωπικά δεν γνωρίζω το βιβλίο σας, ούτε γιατί ή με ποια αφορμή αναφέρεται εδώ. Με σεβασμό, Τρελός

  11. ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΛΑΙΤΖΗΣ Says:

    EΥΧΑΡΙΣΤΩ ΠΟΛΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΑΣ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΑΥΤΟ ΕΧΕΙ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΧΡΟΝΟΛΟΓΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ 1971-72 ΠΕΡΙΠΟΥ. ΑΝ ΤΥΧΟΝ ΘΕΛΕΤΕ ΕΝΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩΣ ΝΑ ΣΑΣ ΤΟ ΤΧΥΔΡΟΜΗΣΩ ΑΝ ΣΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ Η ΠΟΙΗΣΗ. ΒΕΒΑΙΑ ΑΠΟ ΤΟΤΕ ΕΧΩ ΓΡΑΨΕΙ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΣΥΛΟΓΕΣ….ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΑ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΜΟΥ. ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ-ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ MARKETING- ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ…Κ.Τ.Λ. ΘΑ ΤΟ ΒΡΕΙΤΕ ΑΝ ΠΛΗΚΡΟΛΟΓΗΣΕΤΕ ΣΤΟ GOOGLE ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΜΟΥ. ΕΚΕΙ ΘΑ ΒΡΕΙΤΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΜΕΝΑ. ΟΠΩΣ ΕΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΣΤΟ YAHOO ΣΑΝ SOCRATES KALAITZIS. ΕΥΧΟΜΑΙ ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΚΑΙ ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΤΟ 2012. ΦΙΛΙΚΑ ΣΩΚΡΑΤΗΣ ΚΑΛΑΙΤΖΗΣ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: