Τι είναι ο άνθρωπος

vitrouvios.jpg

 Έλλογο ον, κατά τον Αριστοτέλη, κοινωνικό ζώο κατά τον Σπινόζα.

Το σπουδαιότερο δημιούργημα κατά τον Έντισον, το αθλιότερο των πλασμάτων, κατά τον Όμηρο.

Για τον Νίτσε, ένα τεντωμένο σκοινί ανάμεσα στο ζώο και τον Υπεράνθρωπο.

Ένα σκεπτόμενο καλάμι για τον Πασκάλ.

Ο Σαίξπηρ τον παρομοίαζε με το Θεό. 

Ο Διογένης έψαχνε γι’ αυτόν μια ζωή.

Κάπου εδώ δημιουργείται ένα κενό: η συνεισφορά της αφεντιάς μου, αυτή που θα μου χαρίσει μια θέση ανάμεσα στα μεγάλα πνεύματα (ή έστω μια θέση στον πάγκο).

-κρακ–κρακ-

-εισπνοή-                                                                                             

                                                                 -εκπνοή-        

                                                                                                                                  Φύγαμε!

    Άνθρωπος εστί ον αντιφατικόν και αυτοαναιρούμενον.

    (Και ελπίζω οι εξηγήσεις που ακολουθούν να είναι αρκετά αντιφατικές και αυτοαναιρούμενες ώστε να το επιβεβαιώσουν.)

    Υπάρχει μία ευρέως διαδεδομένη άποψη που υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος είναι το μοναδικό γνωστό ον με το χάρισμα (;) της συνείδησης. Συνείδηση της προσωρινής του ύπαρξης και της προσπάθειάς του να βάλει «τάξη στο χάος». Δυστυχώς γι’ αυτόν και για όλο το υπόλοιπο σύμπαν, τα αποτελέσματα δεν φαίνονται να τον δικαιώνουν. Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες του τρελού, τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά.

    Ο άνθρωπος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της τάξης σ’ ολόκληρο το ζωικό βασίλειο, πόσο μάλλον σε σύγκριση με τα φυτά και τα ορυκτά. Καλλιεργεί διαμέσου των αιώνων τη χαριτωμένη συνήθεια να ξεπατώνει ο,τιδήποτε καλόγουστο και συγυρισμένο δημιουργεί η φύση, για να το αντικαταστήσει με κάτι ασουλούπωτο και γελοίο.

    Καμώνεται τον καλλιτέχνη και δημιουργεί «αθάνατα έργα». Πολύ λίγο φαίνεται να υποψιάζεται ότι τα αθάνατα έργα της φύσης προϋπήρχαν της δικής του βλάσφημης επέμβασης και θα παραμείνουν τέτοια, σε πείσμα της καταστροφικής του μανίας.

    Παριστάνει τον αρχιτέκτονα: σκάβει τη γη, ξεπατώνει τα δάση, καταστρέφει τη δομή των αρχέγονων υλικών, για να κατασκευάσει μ’ αυτά μια καινούργια, αποκύημα ζωηρότατης φαντασίας  την οποία οφείλουμε να του αναγνωρίσουμε. Μια νέα δομή την οποία θα καταστρέψει ο ίδιος λίγα χρόνια αργότερα με μεθόδους που ελάχιστα διαφέρουν (και μόνον ως προς την τεχνική) απ’ αυτές που χρησιμοποιούν τα θηρία της ζούγκλας όταν πεινάνε.

    Υποδύεται το φιλόσοφο. Αγωνίζεται φιλότιμα να εξασφαλίσει την τάξη και την εύρυθμη λειτουργία της παραγωγικής του μηχανής, οργανώνοντας τις κοινωνίες του με βάση κάποια κατ’ ευφημισμό «συστήματα», τα οποία το μόνο που εξασφαλίζουν, τελικά, είναι η δυσαρέσκεια των πάντων. Υπάρχουν πολλά τέτοια συστήματα, περίπου ένα για κάθε γεωγραφική ομάδα. Η μανιχαϊστική του ιδεοληψία, ωστόσο, τον οδηγεί να τα κατατάσσει σε δύο μεγάλες κατηγορίες, το «καπιταλιστικό» και το «σοσιαλιστικό».

    Το καπιταλιστικό σύστημα, σε γενικές γραμμές, δέχεται ότι ο άνθρωπος δεν έχει επί της ουσίας κανένα λόγο να προσπαθεί να διαφέρει από τα άλλα ζώα σε κάτι, πέραν της πεποιθήσεως ότι μπορεί να βελτιώσει κάποτε τη ζωή του με τη βοήθεια κάποιων μαγικών χαρτιων, στο κυνήγι των οποίων σπαταλά το μεγαλύτερο μέρος της, ώσπου να καταλάβει το μέγεθος της ανοησίας του κι έτσι να τον θεωρούν οι νεώτεροι «σοφό γέροντα» (χωρίς, όμως, να βιάζονται να του μοιάσουν).

    Το σοσιαλιστικό σύστημα από την άλλη, υποτίθεται ότι προσβλέπει στην ισότητα όλων των ανθρώπων, τουλάχιστον από παραγωγικής και κοινωνικής πλευράς. (Τώρα τι σημαίνει «ισότητα» και τι ακριβώς είναι η κοινωνική πλευρά της, είναι δυο ζητήματα που προτιμώ να παρακάμψω, καθότι απαιτούν χώρο και χρόνο  που μπορούμε να αξιοποιήσουμε καλύτερα αερολογώντας.) Το γεγονός είναι πως γι αυτήν την ιδέα γράφτηκαν και ειπώθηκαν περισσότερα ίσως από οποιαδήποτε άλλη, με μοναδική εξαίρεση τις ιδέες κάποιου εμπνευσμένου μισότρελου (παναπεί: μακρινού συγγενή), ο οποίος έζησε πριν κάτι χιλιάδες χρόνια αλλά θεωρείται πάντα επίκαιρος.

    Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, ο άνθρωπος αυτός υποστήριξε με πάθος ιδέες όπως «αγάπη προς τον συνάνθρωπο», «συμφιλίωση», «ταπεινότητα» και άλλες παρεμφερείς, για χάρη και στο όνομα των οποίων έγιναν σφαγές, εκτελέσεις, βασανισμοί, εμπρησμοί, λεηλασίες, ξυλοδαρμοί, ισοπεδώθηκαν χωριά και πολιτείες ολόκληρες, έγιναν πραξικοπήματα και επαναστάσεις, μεταρρυθμίσεις και αποσχίσεις, εμφύλιοι πόλεμοι και καταρρεύσεις, παλινορθώσεις και επανορθώσεις και ηρωισμοί και δολοφονίες και αποκαταστάσεις και παλινωδίες κάθε λογής. Και έγιναν βιασμοί και αντεκδικήσεις και ευνουχισμοί και άλλες πράξεις απολύτως αναμενόμενες για το γνώστη της ψυχοσύνθεσης αυτού του φανατισμένου θηρίου. 

    Είναι για να τον λυπάσαι τον καημένο. Αδιόρθωτος γκαφατζής, έχει συνήθως για αφετηρία του τις καλύτερες των προθέσεων. Περνάει το ένα τρίτο της ζωής του κάνοντας πράγματα που δεν μπορεί να αιτιολογήσει και που τα βαφτίζει «εργασία». Αν σκεφτεί κανείς ότι άλλο ένα τρίτο το περνά μην κάνοντας τίποτα, μπορεί εύκολα να καταλάβει γιατί το υπόλοιπο που απομένει το περνά βασανιζόμενος από ερωτήματα του τύπου «να ζει κανείς ή να μη ζει», ερωτήματα στα οποία απαντά κάποτε με τρόπο ακραία αποτελεσματικό.

    Ξέρω, φίλε αναγνώστη, πως όλ’ αυτά τα βρίσκεις ήδη αρκετά θλιβερά. Πιθανότατα δε, αναρωτιέσαι «τι με νοιάζει εμένα τι κάνει αυτός ο τύπος;» Πίστεψέ με, βρίσκω αυτό το πλάσμα εξίσου ανάξιο λόγου και βαρετό όσο κι εσύ κι ωστόσο έχει έναν τέτοιο τρόπο να σε προκαλεί που είναι αδύνατο να το αγνοήσεις. Θέλω δεν θέλω, ανακαλύπτω  μετά από λίγο τον εαυτό μου να μιλάει γι’ αυτόν, να φωνάζει, να βρίζει, να χλευάζει κι όταν κάποια στιγμή καταλαβαίνω πως έχω ξεπεράσει τα όρια, είναι πλέον αργά: η ψυχική μου ηρεμία έχει πετάξει και, το χειρότερο, το πιο εξευτελιστικό απ’ όλα, είναι που συνειδητοποιώ πως έχω γίνει ένα μ’ αυτόν που περιφρονώ.

Advertisements

6 Σχόλια to “Τι είναι ο άνθρωπος”

  1. Ο Μπαλζάκ είπε κάποτε με το χέρι στο στήθος: «Είμαι μέρος της αντίφασης που ονομάζεται ζωή», και εννοούσε το ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο (ή αλλιώς menschliches allzumenschliches, αν και μάλλον δεν χρειάζεται μετάφραση, το πιασες ήδη, έτσι?). Καλό σου βράδυ, φίλε φιλόσοφε και στοχαστή.

  2. Φίλε Ιάκωβε, ίσως είναι στ’ αλήθεια κοινή συνιστώσα των μεγάλων καλλιτεχνών η ικανότητα να αναγνωρίζουν την Αντίφαση, να συμφιλιώνονται μαζί της και να την προβάλουν μεγεθυνμένη μέσα στο έργο τους, όπως ο συγγραφέας της Ανθρώπινης Κωμωδίας (αν και αγνοούσα τη ρήση που παραθέτεις). Σ’ ευχαριστώ για την επισήμανση. Καλή σου μέρα, μόλις βρω λίγο χρόνο θα επισκεφθώ τη σελίδα σου. (Ελπίζω να βρω στοιχεία για το ενδιαφέρον όνομα του mail σου)

  3. Ναι, συχνά είναι αντιφατικοί. Αυτό όμως δεν τους εμποδίζει να είναι και λογικοί ταυτόγχρονα, πράγμα που σε περιπτώσεις ορισμένων ανθρώπων μαγεύει. Η τρέλα..

  4. Ξερεις τι? αναιρεις φιλοσοφους, στοχαστες κτλ. Μονο τρελοι αξιζει να ειμαστε? ΜΑζι σου
    Ιάκωβος

  5. Χάρηκα πολύ την ανάλυσή σου, αγαπητέ μου Τρελέ. Αν και δε μπόρεσα ποτέ μου τις «κατηγορίες» και τις ταμπέλες στα πράγματα. Πόσο μάλλον στον ίδιο τον άνθρωπο. Δεν υπάρχει ορισμός που να καλύπτει την ανθρώπινη ύπαρξη. Η οποία άλλωστε κάνει ένα βήμα μπροστά και δέκα πίσω ως προς την εξέλιξή της. Αν έπρεπε όμως οπωσδήποτε ν’ ακολουθήσω μιαν οδό, θα επέλεγα εκείνη του Διογένη που βρίσκεται πιο κοντά στην ψυχολογία μου. Ψάχνοντας μπορεί στο τέλος κάποιος να βρει κάτι, ή μπορεί και να μείνει στη μαγεία/τρέλα του ψαξίματος. Να είσαι καλά και πάντα να μας χαρίζεις τέτοιες ουσιώδεις εγγραφές. Καλό σου απόγευμα από ένα προσωρινά ηλιόλουστο Βορρά.

  6. Καλημέρα, φίλοι μου, επιτέλους τα προβλήματα με το σύστημα ξεπεράστηκαν και επιστρέφω στα καθ’ ημάς.

    Ιάκωβε,

    τρελοί αξίζει να΄είμαστε με τον τρόπο του Διογένη ή του Σωκράτη (αλογόμυγα κλπ) και πλήθος άλλων διανοητών ως το Νίτσε, που ξέρω ότι κι εσύ εκτιμάς. Όπως βλέπεις, σε καμιά περίπτωση δεν (έχω πρόθεση να) αναιρώ τους Τιτάνες του παρελθόντος. Αντιθέτως, πολύ φοβάμαι πως επί της ουσίας δεν μας έχουν αφήσει και πολλά να πούμε. (Ίσως γι αυτό οι σύγχρονοι στοχαστές στρέφονται στη Γλωσσολογία και τη Σημειωτική, μπρρρ..) Τρελοί-λογικοί ή λογικοί τρελοί, όπως λες. Ούτε εδώ αποφεύγουμε τη διττότητα 🙂 Να έχεις μια όμορφη μέρα και καλή επιτυχία στις εξετάσεις σου.

    Θαλασσάκι,

    η χαρά είναι δική μου που τα ξαναλέμε. Συμφωνώ για τις ταμπέλες, πάγια επιδίωξή μου είναι να μην «κολλάω ό,τι δεν μου αρέσει να μου κολλάνε» (αν και συνήθως δεν το αποφεύγω ούτε το ένα, ούτε το άλλο. Αντιφάσεις, δεν είπαμε;) Όσο για τα βήματα πίσω, ως προς την εξέλιξη, πολύ φοβάμαι ότι ακολουθούμε απλώς το πεπρωμένο κάθε έμβιου όντος που από τη φύση του επιδιώκει επιβίωση και επέκταση, ενώ η εξέλιξη του (όπως όλων των ειδών) δεν είναι στα χέρια του ίδιου αλλά της τύχης (για να θυμηθώ το μεγάλο βιολόγο-διανοητή του Βορρά σου 🙂 ) Απλά, ο άνθρωπος ειναι επιπλέον προικισμένος με τη συνείδηση, η οποία του θέτει -κάποιες φορές επίμονα- το ζήτημα της υπέρβασης και τον βγάζει στον «πηγεμό» του ταξιδιού του. Να είσαι πάντα καλά κι ο Βορράς να είναι πάντα ηλιόλουστος μέσα σου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: